ÖZERKLİK                 

Her anne baba için, çocuğunun kendi ayakları üzerinde durması, bağımsız, mutlu ve başarılı bir birey olması en büyük hayallerden biridir. Bu hayal için de her anne baba elinden geleni yapmaya çalışır.

“Birey” kelimesinden de anlaşılacağı gibi, “ insanların benzer yanlarını kendinde taşımakla birlikte, kendine özgü ayırıcı özellikleri de bulunan tek can, fert.” anlamına gelmektedir. (TDK Sözlüğü)

Birey olmak da insan yaşamı içerisinde bir süreç gerektirir. Bu süreci, özerkleşme, bireyselleşme- bağımsızlaşma olarak da tanımlayabiliriz.

Özerklik kavramı çocuğun ilerde kendi başının çaresine bakabileceği ve kendine yetebileceği özellikleri kazanabilmesi,  bağımsız olma durumu ya da kendi kendini yönetebilmesi olarak düşünülmektedir. Anne babanın çocuğuna yaşına, yapısına, çevreye, ihtiyaçlarına göre koyduğu sınırlar içinde çocuğun bağımsız hareket edebilmesi, karar verebilmesi,  seçimlerde bulunabilmesi,  sorumluluklarını alabilmesidir.  Özerk olma sağlıklı gelişimin önemli bir göstergesidir. Çocuğunuz yeri geldiğinde size karşı çıkabiliyorsa, “hayır” diyebiliyorsa, zaman zaman sınırları zorluyorsa,  bu durum aslında bir noktaya kadar gelişim için sağlıklı bir süreçtir.

 Çocuk, büyüdükçe yeni deneyimler kazanmaya, becerilerini geliştirmeye ve kendi öz denetimini kazanmaya başlar. Çocuk bu süreçte, ileride oluşturacağı özerkliğini ve bağımsız kişiliğini ne noktaya kadar ayarlayabileceğini anne babasının onun için oluşturduğu çevreyle ve bu çevrenin sınır ve kuralları yanında anne babasının çocukla ilgili imajıyla belirler. Anne-baba, bazen “çocuk” için olduğu düşüncesiyle, onun gelişiminin önüne geçerek çok şey vermeye çalışır ki; çocuğun kendi doğal gelişiminin yönünü engelleyebilir. Bu sürecin tam tersi, yeterince destek sağlanamayan durumlarda da,  çocuğun gelişimine uygun olmayan örüntülerin oluşmasına neden olabilir.

Çocuk 2 yaşından itibaren bireyselleşmenin denemelerini anne babanın sınırlarını zorlayarak yapmaya başlar. Bu küçük denemeler aslında ileride bağımsız bir birey olma yolundaki ilk adımlardır.  Yürümeyle başlayan bu süreç, annesinden bağımsız olarak, kendi isteği ile girişimlerde bulunmayı beraberinde getirir. Çocuk özerk olarak hareket etmekten ve bağımsız davranışlardan hoşlanmaya başlar. Çocuğun kendi davranışları, tutumları karşısında, çevresindekilerden aldığı tepkilerin,  karşılaştığı tavır, ses tonu, göz teması ve beden dilinin çocuğun davranışlarına uygun olması önemlidir.  Bu dönemden itibaren çocuk kendi davranışlarını kendisinin kontrol edebileceğini öğrenmeye başlar. Anne ve babanın çocuğun özerk davranışlarını teşvik etmesi önemlidir. Anne baba aşırı kontrol ederek, cezalandırarak çocuğun girişimlerini engellerse, çocukta kendi yetenekleri ile ilgili kuşku ve utanç duyguları gelişebilir. Aynı zamanda çocuk bir otoritenin ya da kontrolün olmadığı durumlarda nasıl davranacağı konusunda oto kontrolünü kazanamadığı için uygun olmayan davranışlar içine girebilir.

Üç yaş dolaylarında ise, çocuk sorumluluk duygusunu yavaş yavaş anlamaya başlar. Anne baba bu dönemden itibaren çocuğu kendi başına bir şeyler yapması için destekleyebilir, kendine ait eşyaları düzenlemesi için teşvik edebilir, çocuğun kendi işini yapabilmesini ve kendisini yönetmesini öğretebilir, kendi önerdikleri seçenekler arasından birisini seçmesi ve karar vermesi konusunda yardımcı olabilirler. Yaşına ve gelişim sürecine uygun görevler verilmesi,  çocuğun kendine yönelik güveninin gelişimi için en önemli noktalardan biridir.  Aile gereğinden fazla koruyucu ve kollayıcı bir tutum içinde olduğunda ise, çocuğun benlik saygısı tam olarak gelişemez. Bu durum çocuğun girdiği sosyal ortamlarda da sıkıntı yaşamasına ve çevreye uyum sağlamada zorluk yaşamasına sebep olabilir. Özerkliği öğrenememiş olmaları kendi sorumluluklarını öğrenebilmelerini de engeller.

Özerkleşme aynı zamanda bağımlılığı bağlılığa da dönüştüren bir süreçtir. Çocuk anne babadan ayrımlaşırken, kendini ortaya koymaya çalışırken, zaman zaman gerek anne babalar gerekse çocuklar için bu süreç sancılı olabilmektedir.  Bu sancılı süreçte anne babanın çocuğu desteklemesi ve çocuğun yaşamı, yaşına uygun bir şekilde düşe kalka öğrenmesine fırsat vermesi önemlidir.

Çocuğun gelişiminin önemli olduğu erken yaşlarda çocuğa verilecek en büyük destek, kendi özerkliğini kazanmasını teşvik etmektir ki, bu durum çocuk için, geleceğe yapılmış bir yatırımdır. 

Çocuklarımız   için  yapabileceğimiz  en  iyi  şey  onları  sevmek  ve  yaşına  uygun  özgürlüğü vermektir. Ve   sevgi  özgürlük  verebildiği  zaman  gerçek  sevgidir.

(Osho Çocuk’dan)