oyun ve oyuncak

Oyun ve Oyuncak

Böyle bir konuya kim başlasa dikkat ediyorum "ben çocukken" diye başlıyor. Biz çocukken tabi ki şimdikinden farklıydı herşey, farklı olması da doğal! Yaşam kendi seyrini belirliyor ve biz de bu seyirde yaşamı takip ediyoruz. Takip ediyoruz da kendimize uygun hale getirmek yerine tamamen ayak mı uyduruyoruz? Sadece bir soru!


Son dönemde sosyo kültürel seviyesi belli bir düzeyde olan insanlar arasında, en ilgi çeken konular arasında yer alıyor "çocuk gelişimi". Bilimin ilerlemesiyle çocuk gelişimini ve dolayısıyla çocuklarımızı bu bilgilere göre değerlendirme, gözleme ve bazı alanlara müdahale etme şansı daha da arttı. Bazen çocuğa yönelik, gelişimine yönelik müdahalelerin çok abartılı olduğunu düşünüyorum. Doğallıktan, çocuğun ya da insanın doğasından uzaklaşan bir noktaya gelen müdahalelere dönüşebildiğini de çocuklarla çalışınca daha yakından görme fırsatım oluyor.
Belki bizim çocukluğumuzdan farkı, "o dönemde bazı şeyler bilinçsizce yapılıyordu." dense de, doğaldı ve bu doğallık kendini biraz yapaylığa bıraktı. Bizler sokakta oynardık ve bir çok oyun bilirdik; topla oynanan, iple oynanan, bilye ile oynanan, topaçla oynanan, daha da artırabilirsiniz. Hava kararana kadar oynardık. Oyunlar da oyuncaklar da daha doğaldı. Daha az oyuncak vardı ama tahtalardan bebeklerimize koltuk yapardık, elbise dikerdik, çamurlardan köfte yapardık, kazaklar örerdik. Bilimsel olarak test edilmemiş olsa da çocuğun pek çok duyusuna ve becerisine hitap ederdi. Şimdi alabildiğinize  oyuncak var, oyun oynamayı bilmeyen çocuklar var. Okullarda çocuklara oyun oynama öğretiliyor. Her gelişimsel özelliği geliştirici materyal var. İnce motor için ayrı, kaba motor için ayrı, dil becerisi için ayrı, düşünme becerisi için ayrı. Değişen bu yaşam içinde bu sürecin  değişmesini de tabi ki çok doğal karşılıyorum. Ancak karşılayamadığım nokta, sadece çok paralar verip alınan oyuncak ve materyallerle çocuk gelişimini sağlamaya giden süreçtir. Ya da bunun lanse edilmesidir. 

Bakın, evde çocuğunuzla beraber bezelye ayıklayabilirsiniz, ıspanakları kopartabilirsiniz, fasulye temizleyebilirsiniz ya da kirlileri ayırıp çamaşır makinasına koyabilirsiniz, temizleri beraber katlayıp yerleştirebilirsiniz.  Beraber bu işleri yaparken, yapılan üzerinden konuşmak, oyunlaştırmak,  pek çok kavramı kullanmanın yanında pek çok beceriye de hitap ediyor.  Aynı zamanda iletişimi de ve çocuğun pek çok duygusal süreçlerini de harekete geçirdiğini kendi kızımda  ve oğlumda gördüm. Kitaplarda öğrendiği kavramları yaşantılıyor, somutlaştırıyor ve böylece bu deneyimler kalıcı oluyor sadece kitaplarda ya da oynadığı oyuncaklarda kalmıyor.  Çamurla, toprakla oynuyor, evdeki fazla kağıtları koparıyor, yapıştırıyor, makarnaları ipe diziyor. Yaprak topluyor, salyongazları yakından görme fırsatı oluyor, onları konuşturuyor. solucanları tanıyor. Meşe palamutlarını sayıyor, gibi gibi. Parklarla hava çok yırtıcı olmadığı sürece bütünleştik. Kızımıza  çok oyuncak almamayı az ama öz olan şeyleri almaya çalışıyoruz.  Daha büyük olan oğlumda da benzeri süreçleri yaşadık ama kızımdan farkı, hep beraber oynadık ve oyuncak sürecini çok iyi kontrol edemedik. Odasında oynanmayan pek çok oyuncak var ve boş kaldığında sıkılan bir çocuk. Kendi kendine oynamasına çok fırsat vermedim. Boş bulduğum her anımda onunla oynadım. Onun kendi kendine yaratması yerine ben yarattım. Sonuç; kendi kendine oynamayı ve oyun yaratabilmeyi çok öğrenemedi. Bunun farkına vararak kızımızı daha çok kendi oynaması, yaratması için yönlendirdik. Ve şimdi kendi kendine vakit geçirebiliyor. Ama oğlumuzda kardeşiyle beraber bu süreci yeniden deneyimliyor. 

Oyun,  çocuğun doğasında olan gerekli bir şey. Oynadığı oyuncak değil aslında, çocuğun hayal dünyasındakini ifade edebileceği, doğal bir ortamın olması. Duygu ve düşüncelerini yansıtabileceği, yaratabileceği, kendine ait, kendi kontrol edebildiği bir ortam. Oyun çocuğun alanı, müdahale edilmemesi gereken ya da onun kuralları ile hareket edilmesi gereken. Şu anda oynanan oyuncaklarla ve programlanmış hayatı ile bunu ne kadar yapabilir dersiniz? Evet, yaşam bunu gerektiriyor artık deseniz de, çocuğun sağlıklı gelişimi için işte bu bahsettiğim doğal ortam gerekiyor.